ZDROWE ZĘBY U DZIECI

INFORMACJE DLA RODZICÓW


Jak zbudowany jest ząb?

Ząb składa się z korony, szyjki i jednego lub więcej korzeni. Korona jest częścią
zęba pokrytą szkliwem, natomiast korzeń pokryty jest cementem. Zwykle
wewnątrz korzeni znajdują się kanały doprowadzające do korony zęba naczynia
krwionośne i nerwy. W kaŜdym korzeniu znajduje się przewaŜnie jeden kanał.
Między koroną i korzeniem znajduje się część łącząca zwana szyjką.
Szkliwo jest zbudowane z niewielkiej ilości substancji organicznej (matrycy)
i znacznej ilości substancji nieorganicznej (mineralnej), którą stanowią kryształy
hydroksyapaptytu. W szkliwie moŜliwa jest wymiana jonów wapnia,
fosforanowych i fluorkowych. Dla zachowania zdrowego szkliwa istotny jest
odczyn środowiska jamy ustnej, czyli pH, przy pH kwaśnym następuje
rozpuszczanie kryształów hydroksyapatytu i szkliwo ulega demineralizacji, która
zapoczątkowuje rozwój procesu próchnicowego.

Szkliwo i fluorki:

·  do środowiska jamy ustnej fluorki są dostarczane za pośrednictwem past do
zębów, płukanek, żeli, pianki i lakierów, które zawierają fluorki,
·  fluorki są wbudowywane w zewnętrzną warstwę szkliwa i zwiększają jego
odporność na rozpuszczanie w kwasach produkowanych przez bakterie
znajdujące się w płytce nazębnej; jest to efekt przejściowy, a zatem
wymagane jest stale dostarczanie fluorków do środowiska jamy ustnej np. w
postaci pasty do zębów.

PRÓCHNICA ZĘBÓW

 

Co to jest próchnica zębów i jakie są jej przyczyny?
Ubytki próchnicowe są wynikiem choroby infekcyjnej czyli próchnicy zębów,
wywołanej przez bakterie próchnicotwórcze, z których główne to Streptococcus
mutans i Lactobacilli.
Główne czynniki próchnicotwórcze to:
·  bakterie kwasotwórcze, które znajdują się na zębach tworząc tzw. płytkę nazębną

czyli płytkę bakteryjną,
·  dostarczane z pożywieniem węglowodany (cukry) stanowiące pożywkę dla bakterii,

które tworzą z nich kwasy,
·  czynniki gospodarza (np. mała ilość wydzielanej śliny, nieużywanie past do

zębów z fluorem)
·  współdziałanie wymienionych trzech czynników przez odpowiednio długi okres czasu.

W jaki sposób szerzy się zakażenie? W jaki sposób bakterie
próchnicotwórcze są przekazywane dziecku?

Każdy człowiek, z wyjątkiem noworodka, posiada w jamie ustnej różny poziom

bakterii próchnicotwórczych,

bakterie te są przenoszone z osoby na osobę za pośrednictwem śliny np.
przez korzystanie z tych samych sztućców, szklanek; do namnażania się
i kolonizacji wymagają twardej powierzchni jaką jest ząb, na którym tworzą
zorganizowaną strukturę tzw. płytkę nazębną (płytką bakteryjną),
próchnica jest chorobą zakaźną, transmisyjną; przenoszona jest przez ślinę
zazwyczaj od matki (70%), ale może być też przenoszona od ojca,
rodzeństwa, opiekunki, dziadków.

W jaki sposób następuje zakażenie?
 

Dziecko wkłada palce do jamy ustnej matki i następnie je oblizuje
 jedzenie tymi samymi sztućcami, picie z tego samego naczynia, dzielenie się
napojami, pożywieniem, lodami itp.
 oczyszczanie zabrudzonego smoczka przez oblizywanie go przez matkę.
Kiedy najczęściej następuje zakażenie dziecka bakteriami
próchnicotwórczymi?
 po raz pierwszy najczęściej między 19 a 31 miesiącem życia dziecka
 po raz drugi w okresie wyrzynania się zębów stałych, tj. między 6 a 12 rokiem
życia.

 

PROCES PRÓCHNICOWY

 

Demineralizacja – znajdujące się w jamie ustnej bakterie próchnicotwórcze
rozkładają cukry pochodzące ze spożywanej żywności i słodkich płynów, do
kwasów. Te z kolei powodują demineralizację tj. utratę substancji mineralnej
szkliwa. Im częściej spożywamy cukry, tym częściej i więcej produkowanych jest
kwasów.
Remineralizacja – następuje wówczas, gdy do zmiany próchnicowej zęba
(zębów) docierają jony wapniowe i fosforanowe znajdujące się w ślinie. W ślinie
występują wówczas, gdy używamy pasty do mycia zębów z fluorem.

Zęby dziecka w wieku 7-10 lat

 

W tym wieku dziecko posiada zęby mleczne i stałe
zęby mleczne – kły i trzonowe,
zęby stałe – sieczne i pierwsze trzonowe tzw. „szóstki”.

 

Dlaczego ważne są zdrowe lub wyleczone zęby mleczne?

 

Są konieczne do żucia pokarmu,
zniszczone próchnicowo zęby powodują obumarcie miazgi zęba i w
konsekwencji procesy ropne wpływające na niekorzystnie na rozwijające się w
kości zęby stałe oraz na ogólny stan zdrowia dziecka,
utrzymują przestrzeń dla zębów stałych i przyczyniają się do prawidłowego
rozwoju szczęk, a przez to zapobiegają powstawaniu niektórych wad

zębowozgryzowych, wyleczone ubytki próchnicowe sprzyjają obniżeniu ogólnej ilości bakterii
próchnicotwórczych w jamie ustnej zmniejszając ryzyko rozwoju próchnicy na
innych zębach.
Terminy wyrzynania zębów stałych

 

Dlaczego ważne są zdrowe zęby pierwsze trzonowe, stałe – „szóstki”?

 

Są to zęby na całe życie,
utrzymują zwarcie zębów w prawidłowej pozycji.
Dlaczego w zębach pierwszych trzonowych, stałych „szóstkach” łatwo
rozwija się próchnica?
na ich powierzchniach żujących znajdują się szczeliny i dołki, w których
zalegają resztki pokarmowe i gromadzą się bakterie powodujące rozwój
próchnicy,
szczotkowanie zębów nie usuwa bakterii i resztek pokarmowych z głębokich
bruzd.

 

W jaki sposób zapobiega się rozwojowi próchnicy w pierwszych
trzonowych zębach stałych – „szóstkach”?

 

Poprzez lakowanie – uszczelnianie bruzd i dołków na powierzchni żującej,
lakowanie polega na założeniu cienkiej warstwy białego materiału, który
blokuje szczeliny i dołki na powierzchni zęba przed dostępem bakterii
próchnicotwórczych i zmniejsza szanse rozwoju ubytku próchnicowego,
jest zabiegiem niebolesnym, bezpiecznym i prostym,
lak może się utrzymywać do 10 lat chroniąc powierzchnię zęba przed
rozwojem próchnicy,
utrzymanie laku należy kontrolować i w przypadku częściowej utraty
materiału uzupełniać.

Jak często należy zgłaszać się z dzieckiem do stomatologa?

 

2 razy w ciągu roku celem oceny stanu uzębienia i leczenia ubytków oraz
wdrażania stosowanie do potrzeb modyfikowanych działań zapobiegawczych,
początkowa zmiana próchnicowa na zębie w postaci białej lub brązowej plamy
może być zatrzymana lub odwrócona pod warunkiem dokładnego usuwania
płytki bakteryjnej, ograniczenia spożycia węglowodanów i miejscowego
stosowania preparatów fluoru.

 

OCZYSZCZANIE JAMY USTNEJ DZIECKA

 

·  szczotkowanie zębów przynajmniej dwa razy dziennie, po śniadaniu i po
kolacji,
·  szczoteczkę należy wymieniać na nową gdy występuje ugięcie włosia,
·  używać pasty z zawartością fluoru 0,1-0,15% (pasta dla dorosłych) w ilości
„ziarna grochu”, tj. pasmo pasty długości 0,5 cm,
·  stały dowóz fluoru do środowiska jamy ustnej za pośrednictwem pasty do
zębów zapobiega rozwojowi próchnicy,
·  obfite płukanie jamy ustnej wodą po zakończeniu szczotkowania zębów pastą
z fluorem obniża działanie przeciwpróchnicowe fluoru,
·  po zakończeniu szczotkowania zębów nabranie do jamy ustnej łyka wody
i przetrzymanie powstałej mieszaniny (pasta, ślina, woda) przez 30 sekund
przed wypluciem zwiększa dowóz fluoru do jamy ustnej (działa jak płukanka
fluorkowa),
·  „nitkować” zęby przynajmniej raz dziennie,
·  oczyszczać język specjalną skrobaczką (na grzbiecie języka znajdują się duże
ilości bakterii),
·  kontrolować skuteczność oczyszczania zębów przez dziecko,
·  zjedzenie jabłka przed snem czy żucie gumy nawet „bezcukrowej” nie
zastępuje szczotkowania zębów i właściwego utrzymania higieny jamy ustnej.

ODŻYWIANIE A ROZWÓJ PRÓCHNICY U DZIECI

 

Na co należy zwrócić uwagę w diecie dziecka?
ograniczenie częstości spożywania słodkich przekąsek i słodkich napojów,
nieprzesładzanie pożywienia,
bezpieczniejsze dla zębów jest zjedzenie jednorazowo słodyczy niż ich ciągłe
„podjadanie”.

 

Zalecenia dietetyczne:

 

 - unikać częstej konsumpcji soków, napojów owocowych gazowanych
i niegazowanych zawierających cukier; bezpieczniejsze dla zębów jest ich
picie przez słomkę,
 - zniechęcać do ssania twardych cukierków i lizania lizaków powodujących długi
kontakt cukru z zębami,
 - promować niepróchnicotwórcze przekąski (warzywa, owoce, ser twardy),
 - ograniczać próchnicotwórcze pożywienie do czasu posiłków głównych,
 - szybko usuwać próchnicotwórcze pożywienie z jamy ustnej poprzez
szczotkowanie zębów,
 - promować „bezcukrowe” słodycze.

 

Słodkie przekąski

 

Dzieci, u których występuje próchnica w zębach mlecznych mają
skłonność do większej intensywności próchnicy w zębach stałych przez
całe życie.
·  Jeśli dzieci mają w jamie ustnej bakterie próchnicotwórcze, to będą je miały
przez całe życie.
·  Poziom bakterii można zmniejszyć, ale nie można ich całkowicie
wyeliminować.
·  Szczepionka przeciw próchnicy - może w przyszłości będzie dostępna,
tymczasem najważniejsza jest obecnie profilaktyka, w tym codzienna higiena
jamy ustnej.

 

 

 

Opracowanie: Katedra i Zakład Stomatologii Zachowawczej i Dziecięcej Akademii
Medycznej we Wrocławiu.